80-modda. Талабларни ўзаро ҳал этиш

Қарздорнинг пул мажбуриятларини қарама-қарши муқобил талабни ўзаро ҳал этиш орқали тугатишга, бундан ушбу модданинг саккизинчи қисмида назарда тутилган ҳол мустасно, фақат қуйидаги ҳолларда йўл қўйилади, агар: қарздор ва кредиторнинг пул мажбуриятлари бўйича талаблари тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишни юритишни бошлашдан олдин юзага келган бўлса; қарздор ва кредиторнинг пул мажбуриятлари тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритиш бошлангунига қадар тузилган битимлар натижасида вужудга келган ва ушбу мажбуриятларни талаб қилиш даври тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишни юритиш бошланганидан кейин юзага келган бўлса ёки талабларнинг вужудга келиш санаси ва муддати кўрсатилмаган бўлса. Ушбу Қонун 150 ва 185-моддаларининг қоидалари ўзаро талабларни кўриб чиқишда инобатга олинмайди. Тарафлардан бири мажбуриятларни тугатиш тўғрисида маълум қилса, тарафларнинг қарама-қарши талаблари бир-бирига мос келган кундан эътиборан кучга кирган, яъни мажбуриятни бажариш муддати ўтган пайтдан эътиборан мажбуриятлар, тўлаш учун ариза тушган-тушмаганлигидан ёки қабул қилинган-қилинмаганлигидан қатъи назар, тугатилган деб ҳисобланади. Қарздорнинг пул мажбуриятларини қарама-қарши муқобил талабни ўзаро ҳал этиш орқали тугатишга қуйидаги ҳолларда йўл қўйилмайди, агар: қарздорнинг тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилгандан кейин юзага келган пул мажбуриятлари бўйича талаблари (ёки қарздорга нисбатан шундай талаблар), агар бу кредиторларнинг ҳуқуқлари бузилишига олиб келса; қарздорнинг (ёки қарздорга) пул мажбуриятлари бўйича талаблари тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилгунига қадар инсофсизлик билан олинган бўлса. Агар талаб қилиш ҳуқуқини олувчи шахс қарздорда тўловга қобилиятсизлик аломатлари юзага келганлигини билган ёки билиши керак бўлган ҳолда ушбу талаб қилиш ҳуқуқи олинган бўлса, у инсофсизлик билан олинган деб тахмин қилинади. Акс ҳолда фактни исботлаш талаб қилиш ҳуқуқини сотиб олувчининг зиммасига юклатилади. Агар мажбуриятдаги шахс ўзгарганлиги натижасида талаблар қарама-қарши талабларга айланган бўлса, уларнинг юзага келиш вақти бундай ўзгариш санасидан илгари бўлиши мумкин эмас. Ўзаро ҳисоб-китоб орқали қарама-қарши муқобил талаб қилиш тўғрисидаги ариза кредитор, қарздор ёки тугатиш бошқарувчиси томонидан берилиши мумкин. Қарздорнинг қарама-қарши муқобил талабини ўзаро ҳал этиш орқали пул мажбуриятларини тугатиш тўғрисидаги низолар ушбу Қонуннинг 60-моддасида назарда тутилган тартибда суд томонидан кўриб чиқилади. Агар ўзаро ҳисоб-китобларнинг шартлари тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш қўзғатилгунига қадар олти ой ичида юзага келган бўлса, ўзаро ҳисоб-китоб юзасидан фақат кредиторларнинг инсофсиз ҳаракатлари содир этилган тақдирда низолашиш мумкин. Агар қарздорнинг талаблари қийматидан анча паст нарх бўйича олинганлиги, шунингдек шахснинг мажбуриятлари оқилона пул компенсациясисиз (шу жумладан қарзни ўтказиш орқали) зиммага олинганлиги охир-оқибатда қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилишига сабаб бўлса, бу кредиторнинг инсофсизлиги далили бўлиши мумкин.