21-modda. Жамият иштирокчисининг жамият устав фондидаги (устав капиталидаги) улушининг (улуши бир қисмининг) жамиятнинг бошқа иштирокчиларига ва учинчи шахсларга ўтиши

Жамият иштирокчиси жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) ўз улушини ёки унинг бир қисмини жамиятнинг бир ёхуд бир неча иштирокчисига ўтказишга ҳақли. Бундай битимни тузиш учун, агар жамият уставида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, жамиятнинг ёки жамият бошқа иштирокчиларининг розилиги талаб қилинмайди. Жамият иштирокчиси, агар жамиятнинг уставида тақиқланмаган бўлса, ўз улушини (улушининг бир қисмини) учинчи шахсларга ушбу Қонунда ёки бошқа қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган талабларга мувофиқ ўтказиши мумкин. Жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улушни (улушнинг бир қисмини) бошқа шахсга ўтказиш тўғрисидаги битим, агар уни нотариал шаклда амалга ошириш ҳақидаги талаб жамиятнинг уставида назарда тутилмаган бўлса, оддий ёзма шаклда амалга оширилиши керак. Жамият иштирокчисининг жамият устав фондидаги (устав капиталидаги) улушига (улушининг бир қисмига) бўлган ҳуқуқ бошқа шахсга бу ҳақда Тадбиркорлик субъектларининг ягона давлат реестрига тегишли ёзув киритилган пайтдан эътиборан ўтади ҳамда мазкур реестрдан кўчирма билан тасдиқланади. Давлат рўйхатидан ўтказувчи орган улуш (улушнинг бир қисми) ўтиши ҳақидаги ёзувни тегишли улуш (улушнинг бир қисми) бошқа шахсга ўтганлигини тасдиқловчи ҳужжатларга асосан Тадбиркорлик субъектларининг ягона давлат реестрига киритади. Ушбу модданинг учинчи қисмида назарда тутилган битимнинг ушбу моддада ёки жамият уставида белгиланган шаклига, шунингдек уни мазкур модданинг тўртинчи қисмида назарда тутилган тартибда давлат рўйхатидан ўтказиш талабига риоя этмаганлик унинг ҳақиқий эмас деб топилишига олиб келади. Жамият иштирокчисининг улуши ушбу Қонуннинг 15-моддасида кўрсатилган муддат давомида тўлиқ тўлангунига қадар бўлган даврда у фақат тўланган қисми бўйича бошқа шахсга ўтказилиши мумкин. Жамият иштирокчиларидан бирортаси томонидан ўтказилаётган улушни (улушнинг бир қисмини) олишда жамият иштирокчилари учинчи шахслар олдида имтиёзли ҳуқуқдан фойдаланади, бундан жамият уставида давлат улушини (давлат улушининг бир қисмини) оммавий савдолар орқали сотиш назарда тутилган ҳоллар мустасно. Бундай ҳуқуқдан жамиятнинг ҳар бир иштирокчиси фойдаланиши мумкин. Агар жамиятнинг уставида ёки жамият иштирокчиларининг келишувида имтиёзли ҳуқуқни амалга ошириш учун улушни олишнинг бошқача тартиби назарда тутилмаган бўлса, жамият иштирокчилари томонидан улуш (улушнинг бир қисми) устав фондидаги (устав капиталидаги) ўз улушлари миқдорларига мутаносиб равишда олинади. Агар жамиятнинг бошқа иштирокчилари жамиятнинг иштирокчиси томонидан ўтказилаётган улушни (улушнинг бир қисмини) олишда ўзининг имтиёзли ҳуқуқидан фойдаланмаган бўлса, жамият мазкур улушни (улушнинг бир қисмини) олишда имтиёзли ҳуқуққа эга бўлади. Ўз улушини (улушининг бир қисмини) учинчи шахсга ўтказиш ниятида бўлган жамият иштирокчиси улушнинг (улушнинг бир қисмининг) баҳосини ва бошқа шартларни кўрсатган ҳолда, бу ҳақда жамиятнинг қолган иштирокчиларини ва жамиятнинг ўзини ёзма шаклда хабардор қилиши шарт, бундан жамият уставида давлат улушини (давлат улушининг бир қисмини) оммавий савдолар орқали сотиш назарда тутилган ҳоллар мустасно. Жамиятнинг уставида хабарнома жамият иштирокчиларига жамият орқали юборилиши назарда тутилиши мумкин. Улушни (улушнинг бир қисмини) имтиёзли олиш ҳуқуқини амалга ошириш истагида бўлган жамият иштирокчиси ўз улушини (улушининг бир қисмини) ўтказишни таклиф этаётган жамият иштирокчисини етти кун муддатда бу ҳақда хабардор қилиши, бунда ўтказиш таклиф этилаётган улушни тўлиқ ёки унинг муайян қисмини олмоқчи эканлигини кўрсатиши керак. Агар келиб тушган таклифларнинг умумий миқдори ўтказилаётган улушнинг миқдоридан ошмаса, иштирокчилардан ҳар бири улушнинг ўз хабарномасида кўрсатилган қисмини олади. Агар улушнинг қолган қисми учинчи шахс ихтиёрига ўтказилгунига қадар жамият иштирокчиларидан қўшимча таклифлар келиб тушмаса, бундай қисм учинчи шахсга ўтказилиши мумкин. Агар келиб тушган таклифларнинг умумий миқдори ўтказилаётган улуш (улушнинг бир қисми) миқдоридан ошса, иштирокчилар, агар жамиятнинг уставида ёки жамият иштирокчиларининг келишувида бошқача тақсимлаш назарда тутилмаган бўлса, устав фондидаги (устав капиталидаги) ўз улушлари миқдорларига мутаносиб равишда олади. Жамият иштирокчилари ва (ёки) жамият ўтказиш учун таклиф қилинаётган бутун улушни (улушнинг бир қисмини) олишда имтиёзли ҳуқуқдан шундай хабар берилган кундан эътиборан бир ой ичида фойдаланмаган тақдирда, агар жамият уставида ёки жамият иштирокчиларининг келишувида бошқа муддат назарда тутилмаган бўлса, улуш (улушнинг бир қисми) жамиятга ва унинг иштирокчиларига маълум бўлган баҳода ҳамда шартларда учинчи шахсга ўтказилиши мумкин. Улушни (улушнинг бир қисмини) жамият иштирокчилари улушларининг миқдорларига номутаносиб равишда олишга доир имтиёзли ҳуқуқни амалга ошириш тартибини белгиловчи қоидалар жамият уставида уни таъсис этиш чоғида назарда тутилиши, жамиятнинг барча иштирокчилари томонидан бир овоздан қабул қилинган умумий йиғилиш қарорига биноан жамиятнинг уставига киритилиши, ўзгартирилиши ва жамиятнинг уставидан чиқариб ташланиши мумкин. Улуш (улушнинг бир қисми) уни олишнинг имтиёзли ҳуқуқи бузилган ҳолда ўтказилган тақдирда, жамиятнинг иштирокчиси ва (ёки) жамият, агар жамиятнинг уставида улушни (улушнинг бир қисмини) олишда жамият имтиёзли ҳуқуққа эга эканлиги назарда тутилган бўлса, бундай бузилишни билган ёхуд уни билиши лозим бўлган пайтдан эътиборан уч ой ичида олувчининг ҳуқуқлари ва мажбуриятларини ўзига ўтказишни суд тартибида талаб қилишга ҳақли. Мазкур имтиёзли ҳуқуқдан бошқанинг фойдасига воз кечишга йўл қўйилмайди. Жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улуш (улушнинг бир қисми) бошқа шахсга ўтказилганлиги ҳақида жамият бундай ўтказишнинг далиллари тақдим этилган ҳолда ёзма равишда хабардор қилиниши керак. Жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улушни (улушнинг бир қисмини) олувчи мазкур ўтказиш тўғрисида жамият ёзма равишда хабардор қилинган пайтдан эътиборан жамият иштирокчисининг ҳуқуқларини амалга оширади ва унинг мажбуриятларини ўз зиммасига олади. Жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улушни (улушнинг бир қисмини) олувчига жамият иштирокчисининг мазкур улушни (улушнинг бир қисмини) бошқа шахсга ўтказгунига қадар юзага келган барча ҳуқуқлари ва мажбуриятлари ўтади. Жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар жисмоний шахсларнинг меросхўрларига ва жамият иштирокчилари бўлган юридик шахсларнинг ҳуқуқий ворисларига ўтади. Жамият иштирокчиси бўлган юридик шахс тугатилган тақдирда, унинг кредиторлари билан ҳисоб-китоб тугалланганидан кейин қолган унга қарашли улуш, агар қонунчиликда ёки тугатилаётган юридик шахснинг таъсис ҳужжатларида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, тугатилаётган юридик шахс иштирокчилари ўртасида тақсимланади. Жамият уставида ушбу модданинг ўн олтинчи ва ўн еттинчи қисмларида белгиланган улушнинг (улушнинг бир қисмининг) ўтиши ва тақсимланишига фақат жамиятнинг қолган иштирокчилари розилиги билан йўл қўйилиши назарда тутилиши мумкин. Жамият вафот этган иштирокчисининг меросхўри томонидан мерос қабул қилингунига қадар жамиятнинг вафот этган иштирокчисининг ҳуқуқлари васиятномада кўрсатилган шахс томонидан амалга оширилади, унинг мажбуриятлари эса шу шахс томонидан бажарилади, бундай шахс бўлмаган тақдирда эса нотариус тайинлаган бошқарувчи томонидан амалга оширилади. Жамият уставида жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улушни (улушнинг бир қисмини) жамият иштирокчиларига ёки учинчи шахсларга ўтказиш, улушнинг (улушнинг бир қисмининг) меросхўрларга ёки ҳуқуқий ворисларга ўтиши ёхуд улушни (улушнинг бир қисмини) тугатилаётган юридик шахснинг иштирокчилари ўртасида тақсимлаш учун жамият иштирокчиларининг розилигини олиш зарурлиги назарда тутилган тақдирда, агар жамият иштирокчиларига мурожаат этилган пайтдан эътиборан ўттиз кун ичида ёки жамиятнинг уставида белгиланган бошқа муддат ичида жамиятнинг барча иштирокчиларининг ёзма розилиги олинган бўлса ёхуд жамият иштирокчиларининг бирортасидан ҳам розилик беришга ёзма раддия олинмаган бўлса, бундай розилик олинган деб ҳисобланади. Жамият уставида жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улушни (улушнинг бир қисмини) жамият иштирокчиларига ёки учинчи шахсларга ўтказиш учун жамиятнинг розилигини олиш зарурлиги назарда тутилган тақдирда, агар жамиятга мурожаат этилган пайтдан эътиборан ўттиз кун ичида ёки жамият уставида белгиланган бошқа муддат ичида жамиятнинг ёзма розилиги олинган бўлса ёхуд жамиятдан розилик беришга ёзма раддия олинмаган бўлса, бундай розилик олинган деб ҳисобланади. Ушбу Қонунда ёки бошқа қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улуш (улушнинг бир қисми) очиқ кимошди савдоси орқали сотилганда, мазкур улушни (улушнинг бир қисмини) олувчи жамиятнинг ёки унинг иштирокчиларининг розилигидан қатъи назар, жамият иштирокчисига айланади. Жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улушнинг эллик ва ундан ортиқ фоизининг эгасига айланган шахс (бундан давлат мустасно), агар шахс бунгача жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улушларга эгалик қилмаган ёки улушнинг эллик фоизидан камроғига эгалик қилган бўлса, миноритар иштирокчиларга улушларини бозор қиймати бўйича ўзига сотишни ўн беш кун ичида таклиф этиши шарт. Жамиятнинг уставида ушбу таклиф жамият иштирокчиларига жамият орқали юборилиши назарда тутилиши мумкин. Агар жамият иштирокчисининг ўзига тегишли улушини сотиши тўғрисида ўттиз кун ичида ёзма розилиги олинса, жамиятнинг устав фондидаги (устав капиталидаги) улушнинг эллик ва ундан ортиқ фоизига эгалик қилувчи шахс таклиф этилган улушни сотиб олиши шарт.